Ön Çapraz Bağ Yaralanmaları

Ön Çapraz Bağ Yaralanmaları

Ön Çapraz Bağ Nedir?

Ön çapraz bağ uyluk ve kaval kemiği olarak da bilinen femur ve tibia kemikleri arasında bulunan, daha çok dizin öne kaymasını engelleyen, döngüsel anlamda da destek sağlayan bir yapıdır.

Ön çapraz bağ yaralanmaları en sık kimlerde görülür?

Bir spor yaralanması olarak değerlendirebileceğimiz ön çapraz bağ yaralanmaları, profesyonel sporcular başta olmak üzere aktif spor yapan bireylerde daha sık görülür. İleri yaş grubunda bağın mekaniğinin değişmesine bağlı olarak yıpranmaya bağlı yırtıklar da görülebilmektedir.

Ön çapraz bağ yırtığı spor yaralanmalarının haricinde direkt travma, iş kazaları, trafik kazaları, yüksekten düşme gibi durumlarda da görülebilmektedir. Bunların haricinde çocuklarda bu yaralanma, bağın yapıştığı kemik dokuyu koparması şeklinde de görülebilmektedir.  

Hangi durumlarda bir ön çapraz bağ yırtığından şüphelenmeliyiz?

Ani gelişen yırtıklar bir kopma sesi ve derin bir ağrı ile kendini gösterir. Sonrasında hastaların büyük çoğunluğunda diz içi kanamaya bağlı şişlik oluşur. Ağrı ve şişlik dizde hareket kısıtlılığına neden olur. Takip eden günlerde şişlik ve ağrı azalır. Hastalar normal hayatlarına geri dönebilirler fakat boşluğa basma hissi, ani dönüşlerde ve merdiven inerken instabilite bulgusu (güvensizlik hissi), kaval kemiğinin uyluk kemiğinin altından kayıyormuş hissiyatı görülebilmektedir.

Ön çapraz bağ yaralanması nasıl teşhis ediliyor?

Daha önce bahsettiğimiz travma sonucu kopma sesi ve sonrasındaki ağrı ve şişlik gelişmesi tipik bir hikayedir. Sonrasında hastanın dikkatlice muayene edilmesi gerekir. Öykü ve muayene ile hastaların tamamına yakınına rahatlıkla tanı koyulabilir. Klinik şüpheli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) yöntemine başvurulmaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus şudur. Bir ön çapraz bağ yaralanmasında, bağ işlev görmeyecek derecede yaralanmış olduğu halde MRG’de bağın devamlılığı korunmuş gibi görülebilir. Diğer yandan yaygın ödeme bağlı olarak kopmamış bir bağ, kopmuş gibi sinyal verebilmektedir. Bu nedenle ön çapraz bağ yaralanmalarında yaralanmanın hikayesi, fizik muayene bulguları ve MR görüntüleri mutlaka birlikte değerlendirilmeldir.

Ön çapraz bağ yaralanmalarının tedavisi nasıldır?

Tedavi hastanın yaşına, beklentisine, aktivite düzeyine göre değişkenlik göstermektedir. Ön çapraz bağ yaralanması sonrası özellikle futbol, voleybol, basketbol gibi ani dönüş, sıçrama ve hızlanma gibi hareketlerin sıklıkla olduğu sporlarda üst düzey performans sergilemek mümkün olmaz. Bu nedenle özellikle genç aktif hastalarda ön çapraz bağ yaralanmalarında cerrahi tedavi önermekteyiz.Günümüzde ortalama yaşam süresinin uzaması, implant teknolojisindeki ilerlemeler ve cerrahi tekniklerdeki gelişmeler, aktivite beklentisinin artış göstermesi  gibi faktörler nedeniyle cerrahi uygulamalar 40 yaş üzerindeki hastalara da uygulanabilmektedir.

Ön çapraz bağ tedavisi ameliyatsız da yapılabilir mi?

Ameliyat dışı herhangi bir tedavi kopmuş olan bir ön çapraz bağı iyileştirmez. Hasarlı bir ön çapraz bağın tamir edilmediği durumlarda eklem içindeki hasar artabilir, sporcu ani dönüş,sıçrama ve hızlanma gibi aktivitelerde sorun yaşar,  stabil ve sağlam olmayan bir diz, yeni yaralanmalar için risk oluşturur. Fakat hasta ileri yaştaysa veya aktivite düzeyi düşükse  özel fizik tedavi yöntemleri de uygulanabilmektedir. Bu hastalar günlük aktivitelerinde özel yapım dizlikler de kullanabilirler.

Çocuklarda da ön çapraz bağ yaralanması görülebilir mi?

Çocuklarda nadiren de olsa ön çapraz bağ yaralanması görülebilir. Bu yaralanma bağın, yapışma yerinden bir kemik parçası koparması şeklinde gerçekleşir. Bu durumda çeşitli vidalar ve tespit materyalleri kullanılarak ameliyatla kemik ayrıldığı yere tutturulur.

Bu durum haricinde özellikle 10-16 yaş grubu sporcularda erişkindekine benzer şekilde bağ yırtıkları görülebilmektedir. Eskiden büyüme çekirdeğinin kapanması beklenir sonra tamir uygulanırdı. Fakat günümüzde özel tekniklerle bu yaş grubundaki bağ yırtıkları da tamir edilebilmektedir.

Ön çapraz bağ tamiri nasıl yapılır?

Erişkin ön çapraz bağ tamirleri genellikle hastanın kendisinden alınan tendonların kullanılmasıyla uygulanır. Bu tendon dizin ön tarafından alınan patellar tendon veya iç arka tarafından alınan hamstring tendonları olabilir. Bazı durumlarda ise kadavradan alınan tendolar da kullanılabilmektedir. Uyluk  ve kaval kemiğinin diz eklemini oluşturan bölgelerinde açılan tünellerden geçirilen tendonlar ile yeni ön çapraz bağ oluşturulmaktadır. Bu işlem tümüyle artroskopi yardımıyla kapalı olarak gerçekleştirilir. Ön çapraz bağ ameliyatı esnasında eklem içindeki kıkırdak veya mensiküs yaralanmaları da yine aynı seansta tedavi edilebilmektedir.

Ameliyat sonrası süreç nasıldır?

Sadece ön çapraz bağ ameliyatı yapılmış ise hastalar desteksiz yürüyebilmektedir. Ameliyat sonrası hastalara çeşitli dizlikler verilebilmektedir, fakat kliniğimizde herhangi bir dizlik ya da ek aparat kullanmıyoruz.

Hastalar ameliyat sonrası birinci gün ek problemleri olmaması halinde taburcu edilirler. Taburculukta hedefimiz, yara yeri problemi olmayan, ağrısı kontrol edilebilir seviyeye inmiş, dizini 90 derece bükebilen ve ek problemi olmayan bir hastamızın olmasıdır. Ameliyat sonrası üçüncü hafta ise fizik tedavi programına başlıyoruz.

Her hastaya fizik tedavi uygulanıyor mu?

Böyle bir zorunluluk yoktur. Hasta kendisine gösterdiğimiz egzersizleri uygulayabilirler fakat gerek gözlemlerimiz gerekse bilimsel çalışmalar ameliyat sonrası fizik tedavi uygulamasının ameliyatın başarısını arttırdığını göstermiştir.

Hastalar ne zaman desteksiz yürüyebilir? Spora dönüş ortalama ne kadar sürer?

Eğer kıkırdak veya menisküslere bir işlem yapılmamışsa hastaların yürümesinde sakınca yoktur. Yine de düşme riskini azaltmak ve aşırı yüklenmeyi engellemek için ameliyat sonrasında birkaç hafta boyunca koltuk değneği kullanmayı öneriyoruz. Rehabilitasyon süreci sonrası  ameliyat tarihinden itibaren 6 ay sonunda hastalarımızın spora dönüşlerine izin veriyoruz.

Ameliyatın başarısı nasıldır?

Son dönemlerde gerek tıp gerekse teknolojideki gelişmeler ön çapraz bağ tamiri sonrası başarı oranını yüzde 90’lara kadar çıkarmıştır. Klasik bilinen, ön çapraz bağ ameliyatı olmuş profesyonel bir sporcunun eski performansına bir daha ulaşamadığıdır. Biz bunu kesinlikle kabul etmiyoruz. Kliniğimizde uyguladığımız özel bir teknikle kemik stoğunu koruyarak geleneksel yönteme kıyasla daha kalın ve güçlü bir tendonu hastalarımıza daha kısa bir sürede uygulayabilmekteyiz. Yine eski yönteme kıyasla rehabilitasyon sürecine de daha çabuk başlayabiliyoruz.

Bu tekniğinizden biraz bahseder misiniz?

Bu teknikte özel dizayn edilmiş tünel açıcılarla tüm işlemler eklem içinde gerçekleştiriyoruz. Tendon greftini tespit etmek için vida veya u çivisi gibi ek implantlara ihtiyaç duymuyoruz. Hastadan aldığımız grefti daha fazla katlayabildiğimiz için aynı tendondan daha kalın bir tendon grefti elde edebiliyoruz. Diğer yandan özel mekanizması sayesinde yerleştirdiğimiz yeni bağa çift taraflı  dengeli bir germe işlemi uygulayabiliyoruz.

Ön çapraz bağ tamiri sonrası tekrar kopma oranları nedir?

Eğer ameliyat doğru teknikle ve kusursuz bir şekilde yapıldıysa, ameliyat sonrası dönemde fizyoterapi sürecine harfiyen uyulduysa, bir yıllık bir sürecin sonunda kopma ihtimali sağlam taraf kadardır. Ayrıca özellikle belirtmek isterim ki, bir sporcuda, bu cerrahi tedavinin sonrasında herhangi bir performans düşüklüğü de beklemiyoruz.

Çalışma Saatleri